Słownik pojęć

Słownik zawiera najważniejsze pojęcia i definicje związane z emeryturą, które pozwolą Ci lepiej zrozumieć jak funkcjonuje systemem emerytalny w Polsce.

 

Członek otwartego funduszu emerytalnego (OFE)

Osoba fizyczna, która podpisała umowę z OFE i posiada rachunek w otwartym funduszu emerytalnym, na którym są gromadzone środki ze składek i wypłat transferowych.

Depozytariusz

Bank, który odpowiedzialny jest za przechowywanie środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych lub funduszach inwestycyjnych. Depozytariusz separuje wpłaty członków poszczególnych OFE lub TFI od majątku powszechnych towarzystw emerytalnych (PTE)/ towarzystw funduszy inwestycyjnych (TFI), które zarządzają otwartymi funduszami emerytalnymi/funduszami inwestycyjnymi.

Emerytura
Świadczenie pieniężne stanowiące zabezpieczenie bytu na starość. Jest skierowane do osób, które ze względu na wiek nie posiadają już lub utraciły w znacznym stopniu zdolności do pracy zarobkowej oraz nie dysponują innymi źródłami dochodu gwarantującymi możliwość utrzymania się.
Fundusz Gwarancyjny
Fundusz, na który wszystkie powszechne towarzystwa emerytalne zobowiązane są dokonywać wpłat ze środków własnych. Fundusz składa się z dwóch części: podstawowej, która administrowana jest przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. oraz dodatkowej tworzonej przez OFE. Środki zgromadzone w części podstawowej Funduszu Gwarancyjnego przeznaczone są na dokonywanie wypłat na rzecz otwartych funduszy, w których wystąpił niedobór środków, a kapitał na rachunku rezerwowym Powszechnych Towarzystw Emerytalnych oraz środki własne towarzystwa nie wystarczają na pokrycie tego niedoboru. Środki te są także przeznaczone na pokrycie innych szkód, w zakresie, w jakim towarzystwo nie ponosi za nie odpowiedzialności lub szkody te nie mogą być pokryte z jego masy upadłości.
Indywidualne Konta Emerytalne (IKE)

są jedną z form oszczędzania na przyszłą emeryturę. IKE jest rodzajem osobistego planu emerytalnego. Konta IKE prowadzą banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, biura maklerskie, powszechne towarzystwa emerytalne lub Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych. Zaletą IKE jest zwolnienie oszczędności emerytalnych z 19% podatku od zysków kapitałowych. Jest to jednak dość sztywna forma: istnieją roczne limity wpłat, w 2010 r. jest to prawie 10.000 zł, a zwolnienie z podatku dotyczy tylko sytuacji, gdy wypłacamy środki w momencie osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE)

IKZE (dostępne dla klientów od stycznia 2012r.) są drugą obok IKE możliwością indywidualnego oszczędzania na emeryturę w ramach III filaru. Charakteryzują się limitem wpłat w wysokości 1,2 krotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok - w 2014 roku jest to 4495,20 zł; 4 % wynagrodzenia, które potem można odliczyć od podstawy opodatkowania, co daje bieżącą i odczuwalna ulgę. Jednak przy wypłacie środków należy zapłacić podatek  dochodowy w wysokości 10%, przy czym zyski z IKZE sa zwolnione z podatku „Belki".

Jednostka rozrachunkowa
Oznacza wielkość udziałów członka OFE w aktywach danego funduszu. Wszystkie składki wpłacane do otwartych funduszy emerytalnych oraz otrzymywane wypłaty transferowe (po odjęciu wszystkich opłat), przeliczane są na jednostki rozrachunkowe. Jeżeli wartość jednostki rozrachunkowej systematycznie rośnie, oznacza to, że dany fundusz emerytalny skutecznie pomnaża zgromadzone na kontach emerytalnych oszczędności. Jeżeli zaś wartość ta spada, maleją też oszczędności członka OFE.
Kapitał początkowy

Suma pieniędzy zgromadzonych na poczet przyszłej emerytury, będąca sumą składek osób ubezpieczonych i urodzonych po 31 grudnia 1948 roku, które pracowały i płaciły składki emerytalne minimum 6 miesięcy i jeden dzień przed 1 stycznia 1999 roku.  Kapitał początkowy oblicza ZUS na podstawie dokumentów poświadczających zarobki i staż pracy dostarczonych przez ubezpieczonego. Wyliczona kwota, zapisana na indywidualnym koncie w ZUS,  jest potrzebna do obliczenia wysokości przyszłej emerytury. Kapitał początkowy nie jest obliczany dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 roku lub rozpoczęły prace po 1 stycznia 1999 roku lub przed 1999 rokiem pracowały krócej niż 6 miesięcy. Kwota hipotetycznej emerytury, obliczana dla osób ubezpieczonych i urodzonych po 31 grudnia 1948 roku, które pracowały i płaciły składki emerytalne przed 1 stycznia 1999 roku. Kapitał początkowy oblicza ZUS na podstawie dokumentów poświadczających zarobki i staż pracy dostarczonych przez ubezpieczonego. Wyliczona kwota zostanie zapisana na indywidualnym koncie w ZUS każdej ze wspomnianych osób.

Komisja Nadzoru Finansowego (KNF)
Centralny organ administracji państwowej, który sprawuje nadzór nad rynkiem finansowym. KNF została powołana 19 września 2006 r. na mocy ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym. Przejęła kompetencje, które wcześniej posiadały takie instytucje jak: Komisja Papierów Wartościowych i Giełd, Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych, a od 1 stycznia 2008 r. przejęła także kompetencje Komisji Nadzoru Bankowego. Nadzór nad działalnością Komisji sprawuje Prezes Rady Ministrów.
Opłata dystrybucyjna

Opłata pobierana jednorazowo od wpłat na nabycie jednostek uczestnictwa otwartych funduszy emerytalnych lub funduszy inwestycyjnych. Opłata ta pomniejsza wartość środków przekazanych do zarządzania funduszowi. Jej potrącenie następuje przed przeliczeniem składek na jednostki rozrachunkowe. Maksymalna wysokość opłaty dystrybucyjnej w przypadku OFE nie może przekroczyć 3,5%.

Opłata transferowa
Opłata pobierana przez OFE, potrącana podczas zmiany funduszu emerytalnego, ze środków pieniężnych znajdujących się na rachunku członka funduszu. Opłata ta jest pobierana jednak tylko wówczas, gdy zmieniamy fundusz przed upływem 24 miesięcy uczestnictwa w nim. Regulacja ta ma zapobiec zbyt częstemu przenoszeniu się klientów między funduszami.
Opłata za zarządzanie w OFE
Kwota, którą członek OFE zobowiązany jest płacić funduszowi za zarządzanie jego aktywami. Kwota ta jest ustalona w statucie OFE, ale nie może być wyższa niż 0,045% zarządzanych aktywów netto w skali miesiąca (przy wartości aktywów do 8 mld zł). Powyżej tej kwoty maksymalna wartość opłaty za zarządzanie jest proporcjonalnie niższa. Do kwoty statutowej doliczana jest jeszcze tzw. część zmienna, która zależy od wyników inwestycyjnych osiąganych przez fundusz i wynosi 0,005% wartości aktywów netto w skali miesiąca. W tej wysokości może ona być pobrana tylko w funduszu, który osiągnął w danym okresie najwyższą stopę zwrotu. Nie jest natomiast pobierana w funduszu, który miał w danym okresie najniższą stopę zwrotu. W pozostałych funduszach ta część opłaty pobierana jest proporcjonalnie do osiągniętych wyników - jest tym większa im wyższa stopa zwrotu.
Otwarte fundusze emerytalne (OFE)
Kapitałowa część nowego systemu emerytalnego, tworząca tzw. II filar. Istotą działalności otwartych funduszy emerytalnych jest gromadzenie i inwestowanie środków pieniężnych członków OFE, które po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego będą wypłacane uczestnikom funduszu. ZUS przekazuje do OFE część składek na ubezpieczenie emerytalne (7,3% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne).
Powszechne Towarzystwo Emerytalne (PTE)
Spółka akcyjna, powołana specjalnie do tego, aby zarządzać i administrować otwartym funduszem emerytalnym. Zatrudnia specjalistów, którzy inwestują pieniądze zgromadzone przez członków danego OFE oraz reprezentuje fundusz wobec osób trzecich. PTE zarządza funduszem odpłatnie, władzami towarzystwa są: zarząd, rada nadzorcza i walne zgromadzenie akcjonariuszy.Towarzystwo zwykle zarządza tylko jednym funduszem. Zarządzanie więcej niż jednym funduszem jest dopuszczalne tylko w sytuacji, gdy nastąpiło przejęcie lub połączenie towarzystw. Licencję na działanie PTE wydaje Komisja Nadzoru Finansowego.
Pracownicze Programy Emerytalne (PPE)
są formą zorganizowanego, grupowego, systematycznego oszczędzania na przyszłą emeryturę. Składki uczestników programu są naliczane i odprowadzane przez pracodawcę do wybranej instytucji finansowej, które zajmują się gromadzeniem i zarządzaniem tymi środkami. Sam pracowniczy program emerytalny jest tylko umową (zespołem umów) określającą wzajemne zobowiązania pracodawcy i pracowników w związku z prowadzeniem przez pracodawcę programu. Będąc zatrudnionym u kilku pracodawców jednocześnie możesz uczestniczyć w więcej niż jednym PPE, ale muszą być one oferowane przez różnych pracodawców.
Procent składany

Procent składany jest to jeden ze sposobów oprocentowania kapitału, stosowany przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych oraz inne instytucje finansowe. Jest najprostszą drogą do znaczącego pomnożenia oszczędności. Polega on na tym, że odsetki są  doliczane do wkładu pieniężnego na rachunku(podlegają kapitalizacji)  i procentuje wraz z nim w okresie następnym. Procent składany należy do najbardziej efektywnych mechanizmów pomnażania oszczędności gdy decydujemy się na systematyczne wpłacanie tych samych kwot (np. comiesięczne wpłacanie do funduszu inwestycyjnego). Co określony okres czasu wartość naszych oszczędności będzie powiększana o regularne wpłaty i odsetki, które zostaną doliczone do kapitału zgromadzonego na rachunku.  Dzięki temu będą one powiększały i procentowały razem z nim w kolejnym okresie.

Programy Systematycznego Oszczędzania

(w skrócie PSO) znajdują się w ofercie większości towarzystw funduszy inwestycyjnych. Zasada działania programów jest podobna we wszystkich towarzystwach i polega na dobrowolnym zobowiązaniu się klienta do systematycznego wpłacania określonych kwot pieniędzy przez określony czas (zwykle programy trwają od kilku do kilkunastu lat). Dodatkowo gromadzony kapitał jest inwestowany, co zwiększa jego końcową wartość. Programy cechują się dowolnością wpłacanych kwot oraz czasu oszczędzania, a także zniżkami w opłatach manipulacyjnych

Rzecznik Ubezpieczonych
Powołany w 1995 r. urząd, którego zadaniem jest reprezentowanie interesów ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, członków otwartych funduszy emerytalnych i uczestników pracowniczych programów emerytalnych (PPE). Rzecznik współpracuje ściśle z krajowymi i zagranicznymi organizacjami konsumenckimi oraz Rzecznikiem Praw Obywatelskich. Do zadań Rzecznika Ubezpieczonych należy: · rozpatrywanie skarg w indywidualnych sprawach kierowanych do Rzecznika; · opiniowanie aktów prawnych dotyczących organizacji i funkcjonowania ubezpieczeń, funduszy emerytalnych i pracowniczych programów emerytalnych; · występowanie do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych; · informowanie właściwych organów nadzoru i kontroli oraz Polskiej Izby Ubezpieczeń, i organizacji gospodarczych powszechnych towarzystw emerytalnych o dostrzeżonych nieprawidłowościach w działaniu zakładów ubezpieczeń, funduszy emerytalnych, towarzystw emerytalnych, pracowniczych programów emerytalnych i innych instytucji rynku ubezpieczeniowego; · możliwość polubownego i pojednawczego rozstrzygania sporów; · inicjowanie i organizowanie działalności edukacyjnej i informacyjnej w dziedzinie ochrony ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, członków funduszy emerytalnych oraz uczestników pracowniczych programów emerytalnych; · organizacja sądu polubownego rozstrzygającego spory z zakładami ubezpieczeń, powszechnymi towarzystwami emerytalnymi, Ubezpieczeniowym Funduszem Gwarancyjnym oraz Polskim Biurem Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.
Składka na ubezpieczenie emerytalne
W Polsce odprowadzana jest składka w wysokości 19,52% podstawy wymiaru wynagrodzenia brutto. W przypadku osób, które są członkami OFE, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazuje 1/3 składki (tj. 7,3%) do wybranego funduszu. Składka naliczana jest od podstawy, która w roku kalendarzowym nie może przekroczyć trzydziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia. W sytuacji, w której ktoś zarabia w ciągu roku np. 35 średnich pensji, to i tak jego emerytura zostanie wyliczona ze składki pobieranej od 30-krotności średniej, krajowej pensji. Z tego względu osoby najwięcej zarabiające powinny przeznaczyć część pensji na III filar.
Stopa zastąpienia
Stosunek wysokości uzyskanej emerytury (netto) do ostatniej pensji (netto), liczony w procentach. Np. Jeżeli kwota ostatniej pensji wynosiła 2100 zł, a stopa zastąpienia jest na poziomie 30%, to uzyskana emerytura wyniesie 630 zł.
Stopa zwrotu

Wyrażona w procentach relacja rocznej nadwyżki netto (po opodatkowaniu), uzyskiwanej z określonego przedsięwzięcia, do wartości poniesionego nominalnego nakładu inwestycyjnego. Np.  Jeżeli zainwestowaliśmy kapitał 1000zł, a po roku wartość inwestycji wynosi 1080 zł to stopa zwrotu wynosi 8%.      Stopę zwrotu obliczamy następująco:  (kapitał po roku - kapitał początkowy)/ kapitał początkowy  pomnożone przez 100. Analogicznie możemy obliczyć, ile wyniesie wartość naszej inwestycji w przyszłości np. wpłacając 1000 zł przy rocznej stopie zwrotu 8%, możemy przewidzieć, że po roku zarobimy 80 zł, a nasz kapitał  wyniesie 1080 zł.
Stopa zwrotu jest jedną z najprostszych i najczęściej wykorzystywanych statycznych  metod porównywania opłacalności różnych przedsięwzięć inwestycyjnych lub różnych wariantów tego samego przedsięwzięcia. Pokazuje jaka część wyłożonego kapitału zwróci się inwestorowi w ciągu roku w postaci dochodu.

System repartycyjny

System, w którym zbierane składki nie są gromadzone na indywidualnym koncie ubezpieczonego, lecz wypłacane obecnym emerytom, a wszelkie niedobory środków na wypłatę rent i emerytur pokrywany jest z budżetu państwa, czyli z podatków.
Obowiązujący w Polsce do 1999 r. system emerytalny był właśnie systemem repartycyjnym, opartym na umowie pokoleniowej. Obecny system emerytalny zakłada częściowe odejście od tego modelu. Pozostałością systemu repartycyjnego jest obecny I filar.

Towarzystwo Funduszy inwestycyjnych (TFI)

to organ funduszu inwestycyjnego. Przedmiotem jego działalności jest wyłącznie tworzenie i zarządzanie funduszami inwestycyjnymi, reprezentowania ich wobec osób trzecich oraz zarządzania zbiorczym portfelem papierów wartościowych. Czasami działalność TFI może zostać rozszerzona m.in. o zarządzanie cudzym pakietem papierów wartościowych na zlecenie lub doradztwo w zakresie obrotu papierami wartościowymi

Ubezpieczenia emerytalne

Ubezpieczenia, dzięki którym możliwe jest gromadzenie i pomnażanie składek na poczet przyszłej emerytury. W ich skład wchodzą między innymi:
·    ubezpieczenia emerytalne w ZUS;
·    Otwarte Fundusze Emerytalne;
·    Indywidualne Konta Emerytalne i inne instrumenty III Filaru.

Waloryzacja

Zwiększenie wielkości nominalnej wierzytelności oraz różnorodnych płatności. Konieczność waloryzacji wynika ze spadku siły nabywczej pieniądza, spowodowanego głównie inflacją. Waloryzowane są różnego rodzaju składki np. ubezpieczenia, renty, emerytury, wynagrodzenia itp. Od 2007 roku waloryzacja emerytur przeprowadzana jest co roku 1 marca. Wskaźnik waloryzacji jest każdorazowo ustalany na drodze negocjacji w ramach Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych. Jeżeli jednak komisja nie dojdzie do porozumienia wskaźnik waloryzacji określi Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. Np. Jeżeli wskaźnik waloryzacji zostanie ustalony na poziomie 2,7%, a dotychczasowa emerytura wynosiła 706,29 zł brutto to po waloryzacji emeryt otrzyma o  19,06 zł więcej, a więc 725,35 zł.

Wypłata transferowa

Przeniesienie pieniędzy zgromadzonych na rachunku członka funduszu do innego OFE na skutek rezygnacji ubezpieczonego, fuzji lub upadku towarzystwa.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS)

Jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, zajmującą się gromadzeniem składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne obywateli oraz dystrybucją świadczeń (np. emerytur, rent, zasiłków chorobowych lub macierzyńskich) w wysokości i na zasadach ustalonych w przepisach powszechnie obowiązujących. Zakład wykonuje również zadania określone w innych ustawach lub zlecone przez inne instytucje, np. gromadzi dane osobowe płatników składek dla Narodowego Funduszu Zdrowia lub identyfikuje składki przesyłane na indywidualne konta w otwartych funduszach emerytalnych.

Ta strona internetowa używa plików cookies. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie. Wiecej informacji dostępne jest pod tym linkiem.
Zamknij